wiry.png
o parafii
PARAFIA RZYMSKO-KATOLICKA
p.w. św. Michała Archanioła w Wirach
PARAFIA RZYMSKO-KATOLICKA
p.w. św. Michała Archanioła
W WIRACH
DIECEZJA ŚWIDNICKA
DEKANAT ŚWIDNICA WSCHÓD
Proboszcz ks. ADAM WOŹNIAK
WIRY 54
58-124 MARCINOWICE
TEL. (074) 850-56-22
konto: BZ WBK I/O Świdnica 94 1090 2369 0000 0006 0201 9712
e-mail: parafia@wiry.pl

     Miejscowości wchodzące w skład parafii to: Wiry, Gogołów (5km), Tąpadła (2km) oraz Wirki (2km), gdzie łącznie żyje i mieszka ok. 1000 osób. Parafia posiada kościół filialny p.w. św. Marcina w Gogołowie. Święta patronalne przypadają na 29 września w dzień św. Michała Archanioła w kościele w Wirach i 11 listopada w dzień św. Marcina w kościele filialnym w Gogołowie.

     Na terenie duszpasterstwa działają: Rada Parafialna, Liturgiczna Służba Ołtarza, Róże Żywego Różańca, Towarzystwo Przyjaciół WSD w Świdnicy oraz Zespół Charytatywny.

     W Wirach znajduje się również Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II prowadzona przez Caritas Diecezji.

     Kościół pod wezwaniem Świętego Michała Archanioła, jak i sama miejscowość Wiry, należał do 1810 roku do zakonu kanoników regularnych zwanych Augustianami, którzy zostali sprowadzeni w rejon Ślęży przez możnowładcę małopolsko-śląskiego Piotra Własta.
Pierwsza wzmianka o istnieniu kościoła i parafii pochodzi z XIII wieku. W regeście nuncjusza Galharda parafia w Wirach znajdowała się w dekanacie świdnickim. Świątynia murowana została wzniesiona około 1500 roku w stylu późnogotyckim; w XVIII wieku została przebudowana. W latach 1906-1908 podwyższono sklepienie, odbudowano zakrystię i poszerzono środek kościoła nadając mu kształt krzyża.
Obecnie jest to budowla jednonawowa z kwadratowym prezbiterium w którym znajduje się drewniany rzeźbiony ołtarz z obrazem patrona Michała Archanioła. Środek kościoła w formie krzyża, zajmują boczne ołtarze z figurą Matki Bożej oraz świętych. W zachodniej części budowli znajduje się wieża. W szczycie kościoła wmurowane dwa krzyże pokutne. Otoczenie kościoła jest obwarowane kamiennym murem.

parafia z lotu ptaka - klip wideo

Wiry

     9 kwietnia 1193r. Papież Celestyn III potwierdził augustianom regularnym na Piasku we Wrocławiu ich posiadłości, wśród których znalazły się Wiry ( Viuri ). W okresie tym rządził Śląskiem Henryk Brodaty (1165-1238), mąż św. Jadwigi Śląskiej, który wprowadził nowe prawo osadnicze oparte na prawie niemieckim, w którym wsie były wyłączone poza jurysdykcję i zarząd kasztelański. To nowe prawo wprowadzało funkcję wójta we wsi i tak się stało w Wirach w 1205r., co można łączyć z datą powstania wsi Wiry ( Viuri ), jako odrębnej jednostki osadniczej. Wiry zostały bardzo zniszczone w czasie wojny 30-letniej i po roku 1648 były odbudowane. Wieś pozostawała aż do sekularyzacji zakonu ( 1810 r.) własnością augustianów. W 1922 r. właścicielem majątku był H. Rossdeutscher. W miejscowości znajduje się barokowy pałac z 1 poł. XVII w. - siedziba wypoczynkowa augustianów. Został przebudowany w 1778 r i pod koniec XIX wieku. Przy pałacu resztki parku.





     Piętnaście lat po kasacie dóbr kościelnych, w 1825 r., w Wirach były 72 domy, wolne sołectwo, katolicki kościół parafialny, szkoła z katolickim nauczycielem, 2 młyny wodne, wiatrak, cegielnia, browar. Mieszkańcy wsi hodowali merynosy i bydło, funkcjonowały warsztaty bawełniane i płóciennicze, dwóch kramarzy oraz kilku rzemieślników.
Po 1945 r. Wiry były wsią rolniczą. Dopiero po odkryciu złóż magnezytu (1959 r.) i późniejszym uruchomieniu kopalni tego minerału, część mieszkańców tam znalazła zatrudnienie.
Po reformie administracyjnej kraju Wiry utraciły status gromady, ale zachowały część infrastruktury, w tym szkołę dzięki przejęciu jej przez "Caritas".
Z ważniejszych zabytków znajdujących się na terenie miejscowości można wymienić:
  • kościół parafialny p.w. Świętego Michała Archanioła wzmiankowany już w 1250 r., o ciekawej archtekturze i wyposażeniu, np.: ołtarze, chrzcielnica i ambona z XVIII w. Kościół otoczony jest kamiennym murem z XVII w., przebudowanym w XIX w.;
  • plebanię, która mieści się w murowanym budynku dwukondygnacyjnym z ok. 1860 r.;
  • 2 kapliczki domkowe, murowane, z poczatku XIX w. Jedna znajduje się przy drodze do Wirek, druga przy domu nr 4;
  • ruiny dwukondygnacyjnego pałacu z I poł. XVII w. wraz z parkiem z XIX w., obecnie zdziczałym;
  • murowany budynek remizy OSP z początku XX w.;
  • murowane budynki mieszkalne: nr 27 z ok. 1830 r., nr 37 z ok. 1850 r., nr 45 z ok. 1860 r., nr 40 z ok. 1870 r., nr 3 z ok. 1884 r., nr 42 z ok. 1890 r. Były one przebudowywane w początkach XX w.


ołtarz w kościele parafialnym w Wirach

panorama wnętrza kościoła w Wirach

>> Wiry w wikipedii

Wirki

     Wirki są starą osadą, jedną z wielu powstałych u podnóża Ślęży najprawdopodobniej na przełomie XII/XIII w. Jako posiadłość wyraźnie są wymienione w dokumencie z 1378 r., w którym księżna świdnicka Agnieszka potwierdzała własność posiadłości klasztoru augustianów przy kościele NMP na Piasku we Wrocławiu. Choć Wirki były większe od Wir, dobrze się rozwijały i były bogatą wsią, niewiele o nich wiadomo.
W roku kasaty majątków kościelnych (1810) majątki augustianów stały się dobrami podległymi urzędowi dzierżaw w Sobótce. W tym czasie w Wirkach była szkoła katolicka, 2 młyny wodne i browar. Mieszkańcy wyznania katolickiego należeli do parafii w Wirach, a ewangelicy do parafii w Tuszynie.
W 1840 r. wieś liczyła 58 domów. Oprócz wspomnianych młynów i szkoły były tu zakłady rzemieślnicze (11), bawełniane (9) oraz punkty handlowe (3). Rozwijała się też hodowla bydła i merynosów. Pod koniec XIX w. w Wirkach zaznaczył się znaczny spadek liczby mieszkańców.
Po 1945 r. wieś miała charakter rolniczy. Gdy w latach 60 XX w. rozpoczęto wydobywanie magnezytu w kopalni (obecnie nieczynnej) między Wirkami a Wirami, wówczas część mieszkańców tam właśnie podjęła pracę.
We wsi jest kilka wartych uwagi budowli z XIX w. Należą do nich np. budynek mieszkalny (nr 17) wraz z kapliczką domkową z 1820 r., budynek dawniejszej szkoły (nr 38) z 1861 r., budynek mieszkalny (nr 12) z 1874 r., czy też dawniejszy dom ludowy, dwukondygnacyjny (nr 11) z ok. 1880 r. W centrum wsi stoi XIX-wieczna wysoka kolumna z figurą Maryi, przy której mieszkańcy corocznie gromadzą się na "majówkach".
Z Wirek pochodzi Franciszek Kawka (ur. 1948) - poeta, prozaik i publicysta, członek ZLP, obecnie mieszkający w Świdnicy.

>> Wirki w googlemaps

Tąpadła

     Wioska leży na obszarze zasiedlonym już w okresie wczesnohistorycznym. Po raz pierwszy wspomniana została w 1209 r. jako Tampadła. Od tego czasu aż do 1810 r. należała do klasztoru augustianów regularnych na Piasku we Wrocławiu. Po sekularyzacji zakonu i uwłaszczeniu chłopów we wsi nie było władztwa gruntowego. We wsi znajduje się budynek rezydencja - siedziba dawnego sołectwa, ponieważ dobro rycerskie jako takie w tej klasztornej wsi nigdy nie istniało. Po raz pierwszy sołectwo w Tąpadle wspomniane zostało w 1348 r. W 1410 r. sołtysem był Nikolaus Reychel. W XVI wieku sołectwo stało się dziedzicznym i znalazło się w posiadaniu rodziny Gans. W XVII wieku właścicielem sołectwa był Georg Beyer. Sołtysi zmieniali się często w ciągu XVIII i XIX wieku. 12 marca 1919 r sołectwo zakupił Erich Bohn, który odbudował zrujnowane gospodarstwo nadając mu szczególną formę. Prace architektoniczne prowadził inżynier Wolff z Wrocławia. Kominek sprowadzono z pałacu księcia Hohenlohe ( Wrocław - Szczytniki). Na dachu wybudowano smukłą wieżyczkę do obserwacji astronomicznych. Wnętrze sołectwa wyłożono drewnem uzyskanym ze zniszczonych samolotów. Na wschodnim narożniku budynku ustawiono barokową figurę księcia elektora saskiego sprowadzoną specjalnie z Drezna. Nad drzwiami umieszczono rzeźbę " Dzikiego Człowieka". Cały budynek ozdobiony został tajemnymi znakami różokrzyżowców. Wnętrza projektowali artyści wrocławscy: rzeźbiarz Ruckert , prof. Hans Polzig, prof. Zschau, malarz Hans Leistikow. Całością prac kierował architekt Bachmann.
     Po kasacie dóbr kościelnych Tąpadła należały do urzędu dzierżaw w Sobótce. W 1825 r. liczyły 59 domów, było też nadleśnictwo i - na Przełęczy Tąpadła - strażnica leśna, ponadto katolicka szkoła z nauczycielem, młyn wodny, browar. Mieszkańcy - ewangelicy należeli do parafii w Tuszynie, a katolicy do parafii w Wirach.
W 1840 r. we wsi były już 62 domy, pracowało 12 warsztatów bawełnianych i 58 innych, było 12 rzemieślników i 2 handlarzy. Po upadku tkactwa chałupniczego (II poł. XIX w.) wieś zaczęła pustoszeć. Poza tym wielki pożar w 1842 r. zniszczył większość zabudowań. W początku XX w. zamieszkał w Tąpadłach dr prawa Erich Bohn - właściciel pobliskich Sulistrowiczek, który przebudował sołectwo i w nim osiadł. E. Bohn był utalentowanym grafikiem, mecenasem sztuki, badaczem dziejów regionu, autorem artykułów o Masywie Ślęży i monografii Tąpadeł. W przebudowie dworu pomagał mu - również mieszkający jakiś czas w Tąpadłach - artysta malarz, grafik i projektant wnętrz Hans Leistikov, który w latach 30 tworzył scenografie dla teatru Meyerholda w Moskwie, a po 1945 r. był profesorem grafiki w Kassel.
Po 1945 r. Tąpadła zostały wsią rolniczą, ale też budziły zainteresowanie turystów ze względu na atrakcyjne położenie. Na szosie prowadzącej przez wieś wyznaczane były odcinki specjalne rajdów samochodowych i wyścigów kolarskich. Obecnie wieś powoli staje się bardziej letniskowa niż rolnicza.
Z ciekawszych budowli na terenie Tąpadeł warto wymienić:
  • zespół dawnego sołectwa (nr 16) z końca XVIII w. o ciekawej, urozmaiconej architekturze, znacznie przebudowany w latach 1910-20 przez E. Bohna. W obrębie zespołu znajduje się studnia w kształcie drewnianej altanki z kopułą, drewniane i murowane budynki gospodarcze oraz niewielki park. Całość otacza kamienny mur;
  • budynki mieszkalne: nr 17 z ok. 1850 r., nr 12, 47, 55 z ok. 1870 r., nr 14 z ok. 1880 r.


>> Tąpadła w googlemaps

Gogołów

     Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1193 r. Z dokumentu papieża Innocentego IV z 1250 r. dowiadujemy się, że wieś należała do klasztoru augustianów regularnych na Piasku we Wrocławiu. Późniejszymi właścicielami Gogołowa byli m.in. Ulrich Schob ( 1393 r.), Nickel Friese ( 1474 r.), po nim rodzina von Nimptsch. Od 1553 r. ( bądź od 1548r.) wieś była w posiadaniu rodziny von Holberg. Od XVI wieku w Gogołowie istniały 3 folwarki ( należące m.in. do rodzin: von Tschirnhaus, von Zedlitz und Wilkau ). Znajdujący się w miejscowości pałac był niegdyś zameczkiem myśliwskim książąt świdnickich. Umieszczony na wschodniej stronie rezydencji herb rodziny von Nimptsch może wskazywać, że z polecenia tej rodziny wybudowano pałac. Dokonano tego najprawdopodobniej w roku 1538, na co wskazuje inskrypcja umieszczona na jednej z jego ścian. Kolejna data 1592 informuje o jego przebudowie. Z tego też roku pochodzi inskrypcja w języku łacińskim, która w tłumaczeniu na język polski brzmi " Tylko słowu Bożemu chwała na wieki ". W XVI w. Prawdopodobnie mistrzowie włoscy wykonali wspaniały tynk ( sgraffiti ) na zewnętrznych ścianach budynku. Podczas wojny trzydziestoletniej pałac był oblegany i ostrzeliwany, na co wskazywały długo jeszcze ślady po kulach. W roku 1894 z polecenia Hansa Erdmanna von Hochberga und Buchwald wykonano gruntowny remont pałacu. Ostatnim niemieckim właścicielem był Oswald von Hochberg und Buchwald, do którego należał także majątek Boleścin.
     W 1825r. właścicielem Gogołowa był szambelan von Hochberg. Wówczas we wsi było 69 domów, dwór, 2 folwarki, katolicki kościół filialny, szkoła ewangelicka z nauczycielem, wiatrak, browar i gorzelnia. Z upływem lat Gogołów rozbudowywał się i w 1840 r. było już 75 domów, a pośród mieszkańców było 16 rzemieśliników i 3 kramarzy; we wsi hodowano 1130 merynosów. Okres silnego rozwoju Gogołowa i wzrostu liczby mieszkańców przypadał na rok 1870, co wiązało się z podjęciem wydobycia surowca w kamieniołomach i rozwojem przemysłu w Świdnicy, gdzie ludzie znajdowali zatrudnienie. Wieś budziła też zainteresowanie turystów ze względu na stary kościół oraz pałac (przebudowany gruntownie w 1894 r.) i wiatrak. W 1906 r. właścicielem majątku został baron Hans Erdmann von Hochberg und Buchwald.
Po 1945 r. pałac i zabudowania gospodarcze przejęte zostały przez PGR. Zaniedbane powoli niszczały. Podobnie działo się z wiatrakiem. Obecnie oba zabytki są w rękach prywatnych i poddawane stopniowej renowacji.
We wsi zachowało się kilka zabytków, a wśród nich:
  • kościół p.w. św. Marcina pobudowany z kamienia przed 1219 r., w latach późniejszych rozbudowywany i powiększany, przez co otrzymał niejednorodną formę. Ostatni remont związany z kościołem prowadzony był na jego dachu (2008 r.). Wyposażenie wewnętrzne też pochodzi z różnych wieków. Na murach wewnętrznych znajdują się renesansowe kamienne nagrobki (epitafia) z lat 1543-1617. Kościół wraz z przyległym cmentarzem otoczony jest kamiennym murem z XVI w. przebudowywanym w XVIII i XIX w.
  • zespół pałacowy prawdopodobnie z 1538 r. z biegiem lat modernizowany i rozbudowywany przy czym zyskał boczne skrzydła. Obecnie pałac jest w złym stanie technicznym. Od lat jest remontowany. Większość budynków zespołu zabudowań gospodarczych pochodzi z XIX w., podobnie jak murowane ogrodzenie i pozostałości parku krajobrazowego;
  • budynki mieszkalne i gospodarcze: nr 9 z ok. 1780 r. oraz kilka budynków z XIX w: nr 1, nr 3, nr 4, nr 6, nr 7, nr 18, nr 20, nr 21, nr 23, nr 48, nr 49;
  • wiatrak holenderski pochodzący z I poł. XIX w. Po 1945 r. zdewastowany, w latach 1976-7 został remontowany i zaadaptowany na domek letniskowy. Obecnie posiada na powrót kopułę i śmigi.


kościół filialny w Gogołowie

>> Gogołów w wikipedii

>> Gogołów w googlemaps